Mijn zoon had twee halve oudejaarsloten. “Als je me morgen niet ziet, zit ik op de Bahama’s”, zei hij voordat wij bij vrienden oudjaar gingen vieren. Kort na middernacht ontvingen we een berichtje: “Ik ben er gewoon hoor morgen; vijf euro in de pocket!” Ik glimlachte en belde hem – niet zozeer om hem te feliciteren met die vijf euro, maar omdat ik blij was dat hij appte en dat ik hem gelukkig nieuwjaar kon wensen.
Het was een klein moment, maar het zette me aan het denken over iets groters: wat bepaalt succes eigenlijk — en hoeveel invloed hebben we daar zelf op?
Tactiek, toeval en de dobbelsteen
Zoon had sowieso prijs gehad bij tien kleine loten met eindcijfers 1–10. Tactiek versus geluk. “Een beetje geluk moet je hebben”, zei mijn moeder altijd – en dat zegt ze nog steeds. Ik leer het mijn kinderen ook.
Ik moest eraan denken toen ik hoorde over de lange rijen op Schiphol. Mensen die heel vroeg vertrokken waren, in een bepaalde rij stonden en geluk hadden. Of hadden ze bewust voor die rij gekozen? Was het tactiek? Ik weet het niet. Eén van de reizigers zei: “Ik wacht maar af, maar voor nu heb ik het gevoel dat ik 6 moet gooien met een dobbelsteen.”
De vraag dringt zich op: wat is het aandeel geluk, wat is het aandeel tactiek — en hoeveel blijft er over voor hard werken?
Wat onderzoek zegt over succes
In de kerstdagen las ik over een start-up die met hard werken – en ja, ook een beetje geluk – een heel eind is gekomen en inmiddels is doorgegroeid naar een scale-up. Het was vooral buffelen, geloof ik. Dat bracht me bij de vraag of er onderzoek is gedaan naar succesfactoren en naar de verhouding tussen tactiek, geluk en hard werken. Dit is wat ik vond.
Hard werken telt echt mee
Psychologisch onderzoek laat zien dat volharding en toewijding aan een langetermijndoel sterke voorspellers zijn voor succes – soms zelfs sterker dan intelligentie of talent alleen.
In dit verband denk ik aan de term GRIT. GRIT (het kalk waarop mijn kippen echt moeten doorbijten) gaat niet over puur hard werken, maar over de combinatie van passie, langetermijninzet én weerbaarheid bij tegenslagen.
Talent en vaardigheden: belangrijk maar niet genoeg
Talent helpt bij het kiezen van de juiste tactiek. Vaardigheden vergroten de kans op succes, maar ze garanderen het niet. Je kunt ergens goed in zijn, maar zonder kansen of geluk bereik je vaak niet de top. Omgekeerd kan iemand met gemiddeld talent, maar meer geluk, verder komen.
De onderschatte rol van geluk
Vooral in sterk competitieve omgevingen speelt toeval een aanzienlijke rol in wie erbovenuit steekt. Toch onderschatten we die rol vaak. We houden liever vast aan het idee dat we alles zelf in de hand hebben (gehad). Mijn zoon onderschatte zijn geluk in de loterij ook – terwijl hij er nul controle over had.
De kracht van context
In leren en ontwikkelen weten we hoe belangrijk context is, zeker bij kinderen en jongeren. De discussie over nature en nurture hangt vaak rond de 50/50, maar neigt steeds meer richting 40/60. Gezinssituaties en onderwijs creëren vaardigheden en kansen, maar zijn zelden doorslaggevend zonder de wisselwerking met geluk.
Hier denk ik aan de kinderen en jongeren van de MM Foundation. Zij hebben niet het geluk om in een kansrijke omgeving te zijn geboren. Ouders die getraumatiseerd zijn door de burgeroorlog in Sri Lanka kunnen hun kinderen niet altijd de inspiratie en kansen bieden die nodig zijn om een eigen toekomst op te bouwen.
Gelukkig zijn er initiatieven die hen een eindje op weg helpen. Het resettlementproject van MMF ondersteunt jongvolwassenen bij het leren van een vak en het starten van een eigen onderneming, zodat zij hun gemeenschap verder kunnen helpen. “Een druppel op de gloeiende plaat”, hoor ik vaak. Ik heb daar weinig mee. Ik denk eerder: “Deze jongeren hebben geluk én ze willen leren.”
Een geruststellende gedachte
Kortom, succes draait niet alleen om maakbaarheid. Geluk speelt een rol — soms een grotere dan we willen toegeven. Misschien omdat het prettiger voelt te denken dat alles het resultaat is van eigen keuzes en inzet.
Mijn moeder had gelijk: een beetje geluk moet je hebben. Voor mij is dat een geruststellende gedachte.
Reflectievraag
Wat betekent dit besef voor hoe wij in leren en ontwikkelen kijken naar talent, prestaties en kansen — en naar de mensen die (nog) niet boven komen drijven?
- https://www.mm-foundation.nl/
- h.dekoning@feedbackconsulting.nl
- https://www.linkedin.com/in/heidi-de-koning-1705096/